हिन्दी साहित्य।आदिकाल।भक्तिकाल।रीतिकाल।आधुनिक काल।कवि एवं प्रमुख कृति।hindi sahity।aadikaal।bhaktikaal।reetikaal।aadhunic kaal।kavi ki pramukh kritiya



 हिन्दी साहित्य।आदिकाल।भक्तिकाल।रीतिकाल।आधुनिक काल।कवि एवं प्रमुख कृति।hindi sahity।aadikaal।bhaktikaal।reetikaal।aadhunic kaal।kavi ki pramukh kritiya


हिंदी काव्य साहित्य का काल विभाजन

1.आदिकाल(वीरगाथाकाल)(769-1343ई0 तक)
2.पूर्व मध्यकाल(भक्तिकाल)(1343-1643ई0 तक)
3.उत्तर मध्यकाल(रीतिकाल)(1643-1868ई0 तक)
4.आधुनिक काल(1868  ई0 से वर्तमान तक)

1.आदिकाल

(a) निर्गुण भक्तिधारा-(i)ज्ञानमार्गी शाखा
                              (ii)प्रेममार्गी शाखा
(b) सगुण भक्तिधारा-(i)रामभक्ति धारा
                              (ii)कृष्णभाक्ति धारा

2.भक्तिकाल(स्वर्ण काल)

3.रीतिकाल-(i) रीतिबध्द काव्य

                 (ii)रीतिमुक्त काव्य

4.आधुनिक काल (गद्य काल)-(i)भारतेन्दु युग

                                          (पुनः जागरण काल)
                                         (ii)द्विवेदी युग
                                         (iii)छायावादी युग
                                         (iv)छायावादोत्तर काल
                                         (v)प्रगतिवादी युग
                                         (vi)प्रयोगवादी युग
                                         (vii)नई कविताओं का युग                                                                
कालकविरचनाएँ

1.आदिकाल(वीरगाथा काल)

(i)चन्दबरदाई
(ii)नरपति नाल्ह
(iii)दलपत विजय
(iv)विद्यापति
(v)अब्दुल रहमान
(i)पृथ्वीराज रासो
(ii)बीसलदेेव रासो
(iii)खुमार रासो
(iv)पदावती, कीर्तिलत, कीर्तिपताका
(v)अवहट्ट  भाषा 

2.भक्ति काल(स्वर्ण काल)


(i)निर्गुण काव्यधारा या भक्ति धारा


(a)संत काव्य धारा (ज्ञानमार्गी शाखा)


(b)सूूफी काव्य

धारा(प्रेम मार्गी शाखा)









(ii)सगुण काव्यधारा(सगुण भक्ति धारा)


(a)रामभक्ति धारा



(b)कृष्णभक्ति धारा

       

(i)कबीर


(i)नानक देव

(ii)सहजोबाई


(i)जायसी


(ii)उस्मान




(i)तुलसीदास


(i)अग्रदास


(i)सूरदास,

(ii)नन्ददास,

(iii)रसखान,

(iv) मीराबाई


बीजक,कबीर ग्रंथावली


गुरुग्रंथ साहिब




पदमावत, अखरावट, आखिरी कलाम

चित्रावली



(रामचरित मानस,विनय पत्रिका, रामाज्ञा-प्रश्न


रामाष्टयाम,रामध्यानमंजरी


सूरसागर,साहित्यलहरी,सुरपचीस

भवरगीत, रस मंजरी, विरह मंजरी

3.रीतिकाल

(i)केशवदास


(ii)बिहारी ( रीतिकाल के महान कवि)

(iii)भूषण( वृंद)
जहाँगीर-जस-चंद्रिका, रतन बावनी, कविप्रिया, रसिकप्रिया

बिहारी सतसई

शिवराज भूषण, शिवाबाबनी,छत्रसाल 

4.आधुनिक काल

(i)भारतेंदुयुगीन काव्य








(ii)द्विवेदीयुगीन काव्य







(iii)छायावादी काव्य










(iv)छायावादोत्तर काल





(a)प्रगतिवादी काव्य





(b)प्रयोगवादी युग

(i)भारतेन्दु हरििश्चन्द्र,


(ii)श्रीधर पाठक
(iii) प्रेमघन
(iv)जगमोहन


(i)आचार्य महावीर प्रसाद द्विवेदी
(ii)अयोध्या सिंह उपाध्याय
हरिऔध
(iii)मैथिलीशरण गुप्त
(iv)सरदार पूर्णसिंह


(i)जयशंकर प्रसाद
(ii)महादेवी वर्मा
(iii)सुमित्रानंदन पन्त
(ज्ञानपीठ पाने वाले हिंदी के प्रथम साहित्यकार पंत जी है)








(i)रामधारी सिंह दिनकर
(ii)सूर्यकांत त्रिपाठी निराला


(i)सचिदानंद हीरानन्द वात्स्यायन अज्ञेय
प्रयोगवाद के प्रवर्तक अज्ञेय जी है

(ii)भवानी प्रसाद मिश्र

प्रेम फुलवारी, प्रेम प्रलाप, प्रेम माधुरी, प्रेम तरंग,प्रेम सरोवर










Comments